Χίος

Οι οχυρωμένοι οικισμοί της Νότιας Χίου

Τα Μαστιχοχώρια συγκροτήθηκαν στη σημερινή τους μορφή κατά τον 14-15ο αι, περίοδο κατά την οποία η Χίος ήταν υπό Γενουατική κυριαρχία. Οι κατακτητές εισήγαγαν το πολεοδομικό μοντέλο των οχυρωμένων μεσαιωνικών οικισμών της Λιγουρίας, με ρυμοτομικό σχεδιασμό που προέβλεπε τη δημιουργία αμυντικού τοίχους σχηματισμένου από τους εξωτερικούς τοίχους των ακραίων κατοικιών. Στο κέντρο του οικισμού χωροθετούνταν ο πύργος και η πλατεία (λιβάδι), ο μοναδικός ανοικτός ελεύθερος χώρος του οικισμού, ενώ το σύστημα δόμησης ήταν συνεχές, εξαιρετικά πυκνό και χαρακτηριζόταν από τυποποίηση. Η συμπαγής οίκηση ενίσχυε την οικοδομική οικονομία και προσέφερε δυνατότητα εσωτερικής επικοινωνίας σε περίπτωση απόκρυψης ή φυγής, που αποτελούσαν συχνό κίνδυνο εξαιτίας των πειρατικών επιδρομών. Ωστόσο, οι συνθήκες κατοίκησης ήταν δύσκολες, καθώς οι εν λόγω κατοικίες διέθεταν μικρούς χώρους κίνησης και εξυπηρέτησης, καθώς και περιορισμένες δυνατότητες αερισμού και φωτισμού.

 

Ισόγειο ερειπωμένης κατοικίας στη Βέσσα, σχεδιαστική αποτύπωση.

Τα υλικά δόμησης

Η κατασκευή των πατωμάτων γινόταν με ημικυλινδρικούς θόλους (βότα) ή σταυροθόλια, που αποτελούσαν ισχυρές λίθινες κατασκευές, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις ενισχύονταν με μεταλλικούς ελκυστήρες. Τα τελικά δάπεδα των ισογείων ήταν συνήθως χωμάτινα ή λιθόστρωτα, ενώ στον όροφο επιστρώνονταν με αστρακιά (είδος υδραυλικού ασβεστοκονιάματος). Το δώμα ήταν στρωμένο με ειδικό στεγανόχωμα. Από το δώμα ήταν εύκολη η διαφυγή στα γειτονικά εν σειρά σπίτια, ενώ σε αρκετούς οικισμούς τα σπίτια συνδέονται πάνω από τα δρομάκια με γέρματα και βότες.

 

Βασιλειάδης, Δ.. 1979. Οδοιπορία στις μορφές και το ύφος του ελληνικού χώρου. Χίος. Παραλλαγές του Αιγαίου

Γεωργίου, Δ., Ζερβούδη, Δ. Φ. 2008. Χίος: Από τις χώρες και την πόλη, στη χώρα και τα χωριά

Μονιούδη – Γαβαλά, Δ., 2008. Οχυρωμένοι οικισμοί Νότιας Χίοου. Ζητήματα Πολεοδομίας και αρχιτεκτονικής

Παπαϊωάννου, Κ., Δημητσάντου – Κρεμέζη, Α., Φινέ, Μ. 2001. Το παραδοσιακό σπίτι στο Αιγαίο

Πικιώνης, Δ. 2000. Η αρχιτεκτονική της Χίου

-

Γεωργίου Μ., Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 2025 (επίσκεψη Αύγουστος 2024)